माझी शाळा: अर्थशास्त्र

अर्थशास्त्र लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

शनिवार, २४ मार्च, २०१८

अर्थशास्त्र

✅ निर्गुंतवणुक ✔️

📌 समिती ▶️ सी. रंगराजन (1993)

✔️ केंद्रीय निर्गुंतवणुक आयोग

📌 जी. व्ही. रामकृष्ण ▶️ 1996

बुधवार, ७ फेब्रुवारी, २०१८

डिजिटल सोन्याची खाण (बिटकोईन)

_उत्क्रांतीच्या विविध टप्प्यांवर मानवाने त्या त्या काळाशी सुसंगत अशा तंत्रज्ञानाचा शोध लावला.

_काहीवेळा हे शोध मुद्दाम लावले गेले तर अनेकदा चुकून. मानवी इतिहासातील सर्वात मोठे आणि त्याचं जीवन बदलवून टाकणारे शोध कुठले, असा प्रश्न विचारला तर त्याचे उत्तर देणे खरोखरच कठीण असेल.

_प्रागैतिहासिक मानवाला जेव्हा शेतीचा शोध लागला त्यानंतर तो स्थिर झाला. शिकार करून जनावरांसारखे जगणे मागे पडत गेले आणि सिव्हिलायझेशनला सुरुवात झाली.

_जसा प्रागैतिहासिक मानवासाठी शेतीचा शोध अद्भुत तसाच आगीचा, चाकाचा, ऊर्जेचा, विजेचा आणि इतर अनेक तत्सम जिनसा आणि संकल्पनांचा.

_ मानवाची उत्क्रांती आणि तंत्रज्ञानाची क्रांती या एकमेकांना पूरक अशाच झालेल्या आहेत. काही शोध हे काळाच्या फार पुढे नेणारे असतात.

_डिजिटायझेशन हा त्यातलाच एक प्रकार. आणि त्याचे ताजे पिल्लू म्हणजे बिटकॉईन.

_अर्थात बिटकॉईन हे काही फार ताजे उदाहरण नाही. पण या महिन्याच्या सुरुवातीला त्याचा इतका बोलबाला झाला की बिटकॉईन हेच जगातील अंतिम सत्य असल्यासारखा सारा माहौल झाला होता.

_ त्याच्या आर्थिक गणितांकडे काणाडोळा केला तर या संपूर्ण यंत्रणेमागचे तंत्रज्ञान खरोखरच अफाट आहे.

_त्या तंत्रज्ञानामुळेच देशोदेशीच्या वित्तीय संस्थांनी बिटकॉईनला सकारात्मक प्रतिसाद दिला आहे.

_सातोशी नाकामोतो नावाच्या व्यक्तीने एक अल्गोरिदम तयार केला असं म्हणतात. या अल्गोरिदमच्या आधारावर ही आभासी चलनाची (व्हच्र्युअल क्रीप्टोकरन्सी) टांकसाळ कार्यरत आहे.
_ज्या प्रमाणे सोने, पेट्रोल किंवा इतर मौल्यवान खनिजे मर्यादित संख्येतच तयार होतात, त्याप्रमाणे बिटकॉईनची सुद्धा मर्यादा ठरवलेली आहे.

_या अल्गोरिदमनुसार २ अब्ज १० कोटी इतके बिटकॉईन्सच व्यवहारात येऊ शकतील. त्यापुढे जर का ती तयार करायची असतील तर अल्गोरिदमच्या भागांना डिकोड करावे लागेल.

_ म्हणजेच त्या अल्गोरिदमच्या भागांची उत्तरे शोधावी लागतील. पूर्वी जसे लोक सोन्याच्या खाणी शोधत तसेच या अल्गोरिदमची उत्तरे शोधणाऱ्या लोकांना माइनर्स म्हणतात. बरं हा अल्गोरिदम म्हणजे अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि भयंकर किचकट असे एक प्रकारचे गणितच असते.

_ नवीन बिटकॉईन्स तयार करणे म्हणजे ही उत्तरे शोधणे. जेव्हा एखाद्या माइनरला नवीन उत्तर सापडते तेव्हा त्याच्या खात्यामध्ये काही बिटकॉईन्स जमा होतात. त्यासाठी मुळात खाते असावे लागते. सारे व्यवहार या खात्यामधून.

_हे खाते तयार करण्यासाठी एक ओपन सोर्स सॉफ्टवेअर डाऊनलोड करायचे आणि त्यासोबतच ब्लॉकचेनही. ही ब्लॉकचेन म्हणजे खातेवही किंवा पासबुक.

_ या ब्लॉकचेनची साइज ही साधारण ६-७ जीबी इतकी असते. डाऊनलोड-इन्स्टॉलेशन झाल्यावर माइनरला एक खातेक्रमांक मिळतो.
t.me/spardhavishwa

सोमवार, ५ फेब्रुवारी, २०१८

बजेट ऐकायचंय? मग या संज्ञा तुम्हाला माहिती असल्याच पाहिजेत

_केंद्रीय अर्थसंकल्पाचे भाषण इंग्रजीमध्ये असल्यामुळे बहुतांशवेळा त्यातील शब्द आपल्याला माहिती नसतात. किंवा अनेकवेळा इंग्रजी संज्ञा सहजगत्या वापरल्या जात असल्या तरी त्यांचा मराठी अर्थ आपल्याला माहिती नसतो. पण या संज्ञांची माहिती आजच करुन घेतली तर उद्या अर्थसंकल्पीय भाषण ऐकणं सोपं होऊन जाईल._

💰युनियन बजेट - याचा शब्दशः अर्थ संघराज्याचा अर्थसंकल्प. भारत सरकारने आपल्या सर्व उत्पन्न स्रोतातून प्राप्त झालेल्या पैशाची दिलेली माहिती आणि येत्या आर्थिक वर्षामध्ये कोणत्या प्रकारे निधीचा खर्च होईल याचा लेखाजोखा या अर्थसंकल्पामध्ये मांडलेला असतो.

💰 डायरेक्ट-इनडायरेक्ट टॅक्स* - प्रत्यक्ष कर म्हणजे जो थेट व्यक्ती आणि संस्थांना भरावा लागतो. आयकर, कार्पोरेट कर प्रत्यक्ष कर आहेत. अप्रत्यक्ष कर म्हणजे जो वस्तू आणि सेवांवर लादला जातो. एखादी वस्तू किंवा सेवा घेताना ग्राहकाद्वारे भरला जाणारा कर म्हणजे अप्रत्यक्ष कर. यामध्ये अबकारी कर सीमाशुल्क कर यांचा समावेश होतो.

💰जीएसटी* - वस्तू आणि सेवा यांच्या पुरवठ्यावर लादण्यात आलेला कोणताही कर म्हणजे वस्तू-सेवा कर अशी जीएसटीची व्याख्या करण्यात आली आहे. यामध्ये मानवी उपयोगासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अल्कोहोलला वगळण्यात आले आहे. 'गुडस्' म्हणजे वस्तू यामध्ये पैसे वगळता कोणतीही चल संपत्ती, पिकं यांचा समावेश होतो. सर्विस या संज्ञेमध्ये वस्तू, पैसा वगळून सर्व सेवांचा समावेश होतो.

💰 कस्टम्स ड्युटी* - हा कर देशातून निर्यात होणाऱ्या आणि आयात केल्या जाणाऱ्या वस्तूंवर लावला जातो. हा कर त्या वस्तूला आयात करणारा किंवा निर्यात करणारा व्यक्ती भरत असतो. बहुतांशवेळा त्याचा भार वस्तू खरेदी करणाऱ्या व्यक्तीवर टाकला जातो.

💰 फिस्कल डेफिसिट* - म्हणजे वित्तिय तूट. वित्तीय तूट म्हणजे सरकारपाशी अपेक्षित असलेला कर्जवगळता निधी(Budgeted Receipts) आणि अंदाजलेला खर्च (Budgeted Expenditure) यांच्यातील फरक म्हणजे वित्तीय तूट होय. फिसकल डेफिसिट याचा मराठीत अर्थ वित्तीय तूट असा आहे. जेव्हा एकूण खर्च "नॉन बॉरोड रिसिट' म्हणजे कर्जाशिवाय इतर जमेहून अधिक होतो, तेव्हा त्या तुटीला वित्तीय तूट म्हणतात. वित्तीय तूट भरून काढायला सरकारला जनतेकडून नवीन कर्ज घ्यावे लागते.

💰 रेवेन्यू डेफिसिट* - महसुली उत्पन्नातून महसुली खर्च वजा केल्यास महसुली तुट समजते. महसुली तूट म्हणजे महसुली उत्पन्न वजा महसुली खर्च होय. महसुली उत्पन्नात सरकारचे निव्वळ कर आणि करोत्तर उत्पन्न याचा समावेश होतो. तर महसुली खर्चात योजना खर्च व योजना-बाह्य खर्च यांचा समावेश होतो.

💰 प्रायमरी डेफिसिट* - वित्तिय तुटीतून कर्जावर द्यावे लागणारे व्याज वगळल्यास प्रायमरी डेफिसिट.

💰फिस्कल पॉलिसी* - म्हणजे वित्तिय धोरण. महसूल उत्पन्न आणि खर्च याबाबत सरकारचा एकूण दृष्टीकोन यामध्ये अपेक्षित आहे.

💰फायनान्स बिल - म्हणजे अर्थविधेयक. अर्थसंकल्प मांडल्यावर तात्काळ हे विधेयक मांडले जाते. अर्थसंकल्पात सुचवलेले कर, त्यांचे नियोजन यामध्ये सुधारणा किंवा बदल याबाबत सर्व माहिती यात असते.

💰डिसइनव्हेस्टमेंट - सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्या आणि महामंडळांचे सरकारकडे असलेले समभाग विकून त्यातून निधीची निर्मिती करणे म्हणजे निर्गुंतवणूक होय.

आतापर्यंतच्या केंद्रीय अर्थसंकल्पाबाबतच्या महत्वाच्या गोष्टी

●केंद्रीय अर्थमंत्री अरुण जेटली 1 फेब्रुवारीला 11 वाजता लोकसभेत अर्थसंकल्प मांडणार आहेत. मात्र 1999 सालापूर्वी संध्याकाळी 5 वाजता अर्थसंकल्प मांडला जायचा. इंग्रजांनी भारतासाठी अर्थसंकल्प मांडण्याची सुरूवात केली, त्यावेळी अर्थसंकल्प मांडण्याची वेळ संध्याकाळी 5 वाजताची ठरवण्यात आली होती.

●मात्र 1999मध्ये एनडीए सरकारमधील तत्कालीन अर्थमंत्री यशवंत सिन्हा यांनी अर्थसंकल्प मांडण्याची वेळ बदलून सकाळी 11 वाजताची केली. 1992पासून भारतात अर्थसंकल्प टीव्हीवर प्रक्षेपित करण्यात येऊ लागला.

अर्थसंकल्पासंदर्भातील अशाच काही गोष्टी....

- स्वतंत्र भारताचे पहिले अर्थमंत्री म्हणून आर. के. षण्मुखम चेट्टी यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.

- स्वतंत्र भारताचा पहिला अर्थसंकल्प 26 नोव्हेंबर 1947 साली मांडण्यात आला. 15 ऑगस्ट 1947 पासून ते 31 मार्च 1948 पर्यंत या कालावधीसाठीचा हा अर्थसंकल्प होता.

- 1950 मध्ये प्रजासत्ताक भारताचा पहिला अर्थसंकल्प मांडण्यात आला होता. तत्कालीन अर्थमंत्री जॉन मथाई यांनी हा अर्थसंकल्प मांडला होता.

- 1955-56 च्या अर्थसंकल्पाचे सर्व दस्तावेज पहिल्यांदा हिंदी भाषेत छापण्यात आले होते. यापूर्वी दस्तावेज इंग्रजी भाषेतच छापण्यात येत होते.

- मोरारजी देसाई, चौधरी चरण सिंह, विश्वनाथ प्रताप सिंह आणि मनमोहन सिंह या चार माजी पंतप्रधानांनी अर्थमंत्रिपदाचीही धुरा सांभाळली आहे.

- पंतप्रधानपदी विराजमान असताना जवाहरलाल नेहरू, इंदिरा गांधी आणि मनमोहन सिंग यांच्याकडे अर्थमंत्रिपदाची जबाबदारी होती.

- जवाहरलाल नेहरू यांनी 1958-59 सालचा अर्थसंकल्प मांडला. पुढल्या वर्षी 28 फेब्रुवारीच्या दिवशीच अर्थसंकल्प मांडण्यात येईल, अशी घोषणा त्या दिवशी करण्यात आली.

- मोरारजी देसाई यांनी एकूण 10 वेळा अर्थसंकल्प मांडला आहे तर पी. चिदंबरम यांनी 8 वेळा अर्थसंकल्प मांडला आहे.

- अर्थमंत्री असताना 1991 मध्ये डॉ. मनमोहन सिंग यांनी आर्थिक उदारीकरण धोरणाच्या अंमलबजावणीची घोषणा केली होती.

- 2017-18 पासून रेल्वे अर्थसंकल्प स्वतंत्ररित्या सादर न करता त्याचा सर्वसाधारण अर्थसंकल्पात समावेश करण्यात आला.

गुरुवार, ४ जानेवारी, २०१८

जागतिक व्यापार संघटना-

📕एप्रिल १९९४ मध्ये गॅटच्या सदस्य राष्ट्रांनी मोरोक्कोमधील मर्राकेश या ठिकाणी एक करार संमत केला.

📕या मर्राकेश कराराद्वारे गॅटच्या जागी एक नवी संघटना, जागतिक व्यापार संघटना (WTO) स्थापन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.( @spardhavishwa )

📕त्यानुसार १ जानेवारी १९९५ रोजी WTOची स्थापना करण्यात आली.

📕गॅट ही १९४८पासून जागतिक व्यापाराचे नियमन करणारी तात्पुरत्या स्वरूपाची अनौपचारिक संघटना होती.

📕मात्र WTO ही आंतरराष्ट्रीय कराराने स्थापन करण्यात आलेली कायमस्वरूपी संघटना आहे. WTOचे मुख्यालय जीनिव्हा येथे आहे.

📕गॅट म्हणजे प्रशुल्क व व्यापारविषयक सामान्य करार (General Agreement on Tariff and Trade) हा करार १ जानेवारी १९४८ रोजी कार्यरत झाला.